Teoria konfliktu - jeden z podstawowych paradygmatów w socjologii, konkurujący przede wszystkim z funkcjonalizmem. Właściwie nie jest to jedna spójna teoria, lecz zbiór podejść teoretycznych, które eksponowały pomijany często w analizach funkcjonalistów konflikt społeczny. Geneza teorii konfliktowych wywodzi się w głównej mierze z opracowań teoretycznych Karola Marksa i Maxa Webera i Georga Simmla.

Ujęcie procesów konfliktowych przez Karola Marksa

1. Konflikt interesów między zbiorowościami jest silniejszy wówczas, gdy zwiększają się nierówności w dostępie do dóbr.

2. Wraz ze wzrostem świadomości nierównego rozdziału dóbr zbiorowości podporządkowane będą wyraźniej kwestionowały taki porządek społeczny.

3. Wraz ze wzrostem polaryzacji społecznej zwiększa się siła konfliktu, który wybucha w wyniku istnienia nierówności.

4. Wraz ze wzrostem siły konfliktu następuje większa zmiana struktury społecznej w efekcie czego rzadkie dobra stają się dostępniejsze dla ogółu.  

Ujęcie procesów konfliktowych przez Maxa Webera

1. Zbiorowości zdominowane prędzej będą wchodzić w konflikt ze zbiorowościami dominującymi, jeśli odmówią im legitymizacji władzy.

2. Prawdopodobieństwo konfliktu między zbiorowościami dominującymi i zdominowanymi jest większe wówczas, gdy na czele zbiorowości podporządkowanych staną przywódcy charyzmatyczni.

Ujęcie procesów konfliktowych przez Georga Simmla

1. Gwałtowność konfliktu wzrasta w sytuacji, gdy strony konfliktu są solidarne w działaniach konfliktowych wobec swoich przeciwników oraz ich członkowie postrzegają jako konflikt wartości, a więc konflikt dotyczący całej zbiorowości, a nie tylko własnych interesów. 

Konflikt wywołuje następujące skutki dla stron w nim uczestniczących: ujednoznaczniają się granice grup; następuje zwiększenie stopnia centralizacji władzy; zmniejsza się tolerancja wobec dewiacji wewnątrz zbiorowości.         

Konflikt społeczny - zjawisko nieuniknione dla wszystkich grup społecznych. Wyrasta on na gruncie nagromadzonych sprzecznych emocji, a objawia się wybuchem wrogich i antagonistycznych postaw.W grupach społecznych o silnych więziach wewnątrzgrupowych negatywne emocje jej członków są postrzegane jako zagrożenie dla struktury grupy i tłumione, co w chwili konfliktu objawia się jego niezwykłą gwałtownością, a w konsekwencji może prowadzić do zniszczenia struktury grupy.W grupach społecznych o słabych więziach wewnątrzgrupowych konflikty są relatywnie częstym zjawiskiem i służą do rozładowania wszelkich napięć, co w istocie pozwala zająć się przyczynami powstawania konfliktów, a nie rozładowaniem nawarstwionych emocji, jak miało to miejsce w poprzednim przypadku.W elastycznych strukturach społecznych konflikty krzyżują się ze sobą, co zapobiega kumulacji wokół jednej osi i w konsekwencji rozpadowi tej struktury.W sztywnych strukturach społecznych konflikty kumulują się wokół jednej osi, często skutkując rozpadem lub gwałtowną zmianą tych struktur.Na tej podstawie Lewis Coser formułuje wniosek, że liczba konfliktów jest odwrotnie proporcjonalna do ich intensywności. 

Teoria konfliktu w antropologii:

Victor Turner i Max Gluckham. Turner prowadził badania wśród Ndembu a Gluckham wśród Zulu. Gluckham pisał o tzw. rytuałach rebelii, które wg. niego zachowywały zwartość i ciągłość władzy. Zatem konflikty jako sposób na osiągnięcie równowagi społecznej. Rebelie u Zulu to nie tylko rewolucje, są przede wszystkim rytuałami i wentylami bezpieczeństwa. Rytuały rebelii doprowadzały do intronizacji króla, co jest swoistym paradoksem: obrzęd zawierający bunt przyczynia się do porządku społecznego.Z kolei V. Turner opisał cały kompleks rytuałów Ndembu, które redukowały konflikty. Ndembu to społeczność bez scentralizowanej władzy i autorytetów, tworzone przez matrylinearne grupy, które są virilokalne (osiedlenie przy mężu), co było źródłem napięć. Czyli obecne są napięcia między płciami: kobiety pracują (gospodarka wypaleniskowa) i utrzymują swoich bliskich. Mężczyźni polują, ale ma to znaczenie głównie symboliczne. Zdolności gospodarcze przekazywane są w linii żeńskiej. Turner stwierdził, że Ndebu są społecznością niestabilną i jest w ich kulturze bardzo mało elementów, które ich wiążą. Funkcję integrującą przejmują rytuały. Konflikt u Ndembu jest endemiczny i jest czymś, co ich określa. Rytuały są po to aby łagodzić owe konflikty, choć dzięki nim społeczność Ndembu istnieje.