blog dr Agaty Stanisz z IEiAK UAM. blog na licencji creative commons.
Creative Commons License

Blog > Komentarze do wpisu
Kultura materialna

Pojecie kultury materialnej jest dość abstrakcyjne w tym sensie, że stanowi aspekt kultury w ogóle, którego nie można traktować jak jej całkowicie autonomiczną część. Stosowanie podziału na kulturę materialną i duchową to spadek po tradycyjnej antropologii, która dokumentowała i próbowała tłumaczyć sposób funkcjonowania społeczeństw pierwotnych i ludowych, a który był i nadal pozostaje pojęciem dogodnym metodologicznie (np. dla celów klasyfikacji, opisu, dydaktyki). Takie pojmowanie kultury materialnej budzi wiele zastrzeżeń. Przede wszystkim, jako że jest to sfera kultury, to nie należy traktować jej w sposób immanentny bez uwzględnienia jej symbolicznej czy społecznej istoty. Innymi słowy, jeśli pojawia się pojęcie kultury materialnej, wskazuje się na wytwory i działania człowieka, które należą do sfery szeroko pojmowanej kultury, które coś znaczą, przydają się, otaczają nas i nie da się bez nich żyć. Każdy wytwór materialny służący dowolnemu celowi, zanim został wytworzony, musiał się pojawić jako pomysł czy wyobrażenie w umyśle człowieka, a żadna idea nie funkcjonuje społecznie to znaczy nie istnieje, jeśli nie przejawia się w jakiejś rzeczy, znaku lub zachowaniu. Zatem podział na kulturę materialną i duchową jest zawsze sztuczny, gdyż świat wytworów człowieka jest w zasadzie jednolity i myśl twórcza splata się tu z tworzeniem. Należy także uwzględnić, że w społeczeństwach postindustrialnych w akcie tworzenia, akcent znaczeniowy przesuwa się ze sfery produkcji do sfery konsumpcji, gdzie większej wagi nabierają zjawiska oznaczania oraz interpretowania przedmiotów jako symboli statusu społecznego. Kultura to świat, w którym nie ma zasadniczej przepaści między najbardziej abstrakcyjnymi ideami, tworami sztuki a przedmiotami codziennego użytku. Zatem wydzielenie określonych dziedzin kultury ma charakter operatywny. Decyduje o tym złożoność obiektów materialnych, która to uniemożliwia kwalifikowanie ich jako przynależnych wyłącznie do danego działu kultury, a dzieje się tak, gdyż wszystkie wytwory kulturowe, obok materialnej natury, posiadają jeszcze inne aspekty, m.in. symboliczny, funkcjonalny, prestiżowy, społeczny, estetyczny, religijny. Nadto kultura materialna, to nie tylko przedmioty i obiekty, oraz ich symboliczne uwikłanie, ale i materialna aktywność człowieka uwarunkowana kontekstem społecznym. Przejawia się on na przykład w sposobach ubierania się, odżywiania się, mieszkania, rytuałach codzienności, w których nieodzowne jest operowanie pewnymi przedmiotami, a także posługiwanie się technikami cielesnymi, takimi jak sposób siedzenia, spożywania posiłków czy chodzenia. Wymienione działania warunkowane są przynależnością do określonej grupy społecznej, niezależnie od tego, czy kryterium jej wyodrębnienia będzie płeć, wiek, przynależność klasowa czy religijna. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż przedmioty materializują kulturę i jednocześnie może się w nich w symboliczny sposób odzwierciedlać zróżnicowanie społeczne. Być może nie jest to najistotniejszy aspekt kultury, ale o czymkolwiek byśmy nie myśleli, pisali, czegokolwiek z niej byśmy nie odczytywali, kultura materialna pojawia się zawsze (Staszczak 1987: 198-200).

niedziela, 25 maja 2008, e_astanis